Dudak damak yarığı ameliyatı geçirmiş çocuklarda, konuşmanın neden düzelmediği sıkça merak edilen bir konudur. Dkt. Aybike Öksüz, bu durumu açıklarken, birçok ailenin “Ameliyat oldu, her şey yoluna girecek” gibi yanlış bir düşünce içinde olduğunu belirtmektedir. Ancak konuşma gelişimi, sadece fiziksel yapının düzelmesi ile tamamlanabilecek bir süreç değildir.
Ameliyatın temel amacı, konuşma için gerekli olan anatomik yapıların onarılmasıdır. Bu süreçte çocuk; damak yapısına kavuşur ve ağız içi basınç oluşturacak koşullara sahip olur. Ancak burada önemli olan, ameliyatın çocuğa sesleri nasıl üreteceğini öğretmemesidir. Bunu anlamak için piyanoya benzetme yapmak oldukça faydalıdır. Bir piyano tamir edilse de, piyano çalmayı öğrenmek için eğitim almak gereklidir; aynı durum konuşma becerileri için de geçerlidir.
Dudak damak yarıklı çocuklar genellikle erken yaşlarda sesleri doğru bir şekilde çıkaramazlar ve bu nedenle kendilerine özgü alışkanlıklar geliştirebilirler. Örneğin “K” sesi yerine farklı bir ses çıkarabilirler veya “P” sesinde hava kaçağı yaşayabilirler. Bu tür yanlış üretimler zamanla alışkanlık haline gelir ve çocuk ameliyat sonrası bile eski alışkanlıklarını sürdürmeye devam edebilir.
Ailelerin sıkça karşılaştığı bir diğer sorun ise “Biraz daha bekleyelim” yaklaşımıdır. Bazı aileler ameliyattan sonra çocuğun zamanla kendiliğinden düzeleceğini düşünerek değerlendirmeleri erteleyebilirler. Ancak yanlış öğrenilmiş alışkanlıklar zamanla daha da pekişebilir ve bu da çocuğun konuşma becerilerini olumsuz etkileyebilir.
Konuşmanın burundan gelmesi durumu da ayrı bir önem taşır. Bu durumun sebebi bazen yanlış konuşma alışkanlığı değil, yumuşak damağın boğaz arka duvarına yeterince yaklaşmamasından kaynaklanabilir. Bu durumda çocuk ne kadar çabalarsa çabalasın, hava buruna kaçmaya devam eder ve bu nedenle dil ve konuşma terapisti sorunun yapısal mı yoksa öğrenilmiş bir alışkanlık mı olduğunu ayırt etmeye çalışır.
Dil ve konuşma terapisi gerektiren durumlar arasında; burundan gelen seslerin varlığı, bazı seslerin çıkarılamaması veya yabancı kişilerin çocuğun konuşmasını anlamakta zorluk çekmesi gibi faktörler yer almaktadır. Eğer ameliyattan aylar sonra hala belirgin sorunlar devam ediyorsa mutlaka profesyonel yardım alınmalıdır.
Ebeveynler evde çocuklarının iletişim kurma isteğini teşvik etmelidirler. Çocuklarının kendilerini ifade etmeleri için uygun ortamlar yaratmak ve onlara destek olmak, tedavi sürecinin önemli bir parçasıdır.
